Uitwerking §10.4 D-toets: opgave 2
Boek: Getal & Ruimte - Statistiek gebruiken HAVO 5 (deel 3) 12e editie, 2020Video / Tekstuele uitwerking...
Antwoord / uitwerking:
Opgave 2 - Causaliteit en groepen vergelijken
Onderzoekers vergelijken twee groepen monarchvlinders: 40 vlinders in gevangenschap en 41 vlinders in het wild.
Ze onderzoeken het geslacht en de oppervlakte van een voorvleugel.
Onderdeel a - Soort variabele
De variabele geslacht heeft twee categorieën:
- Mannetje
- Vrouwtje
Het gaat om een eigenschap en niet om een hoeveelheid.
Geslacht is een kwalitatieve variabele.
Onderdeel b - Verschil in geslacht
We onderzoeken met de phi-coëfficiënt hoe sterk de samenhang is tussen de groep en het geslacht.
Stap 1. Maak een kruistabel.
In gevangenschap zijn 24 mannetjes en dus \(40-24=16\) vrouwtjes.
In het wild zijn 27 mannetjes en dus \(41-27=14\) vrouwtjes.
| Gevangen | Wild | Totaal | |
|---|---|---|---|
| Man | 24 | 27 | 51 |
| Vrouw | 16 | 14 | 30 |
| Totaal | 40 | 41 | 81 |
Stap 2. Bereken de phi-coëfficiënt.
Stap 3. Trek een conclusie.
Volgens het formuleblad is de samenhang gering als:
De berekende waarde ligt binnen deze grenzen.
\(\phi\approx-0{,}06\)
Het verschil in geslachtsverdeling is gering.
De onderstaande boxplots geven de verdeling van de voorvleugeloppervlakte weer. De waarden zijn bij benadering uit de figuur afgelezen.
De blauwe box hoort bij gevangenschap en de roze box bij het wild. Het losse roze punt is een uitschieter.
Onderdeel c - Twee associatiematen
Methode 1. Boxplots vergelijken
Bekijk de twee boxplots:
- De boxen overlappen elkaar.
- Geen van beide medianen ligt buiten de
box van de andere groep.
Volgens de regels voor het vergelijken van boxplots is het verschil daarom gering.
Methode 2. De effectgrootte E
Uit de tabel:
| Gevangen | Wild | |
|---|---|---|
| Gemiddelde | 877,1 | 903,1 |
| Standaardafwijking | 55,7 | 73,3 |
De formule voor de effectgrootte is:
Stap 1. Verschil tussen de gemiddelden.
Stap 2. Gemiddelde standaardafwijking.
Stap 3. Bereken E.
Volgens het formuleblad:
De effectgrootte geeft dus een middelmatig verschil aan.
Boxplots: gering verschil.
Effectgrootte \(E\approx0{,}403\): middelmatig verschil.
Onderdeel d - Causaliteit
De vlinders in gevangenschap hebben gemiddeld kleinere voorvleugels dan de vlinders in het wild.
Maar betekent dit dat gevangenschap de oorzaak is?
Nee.
Er kunnen andere factoren zijn die het verschil verklaren, bijvoorbeeld:
- Verschillen in voeding.
- Erfelijke eigenschappen.
- Verschillen in leeftijd of leefomstandigheden.
Bovendien zijn de vlinders niet aselect verdeeld over de twee groepen.
Daardoor kun je niet uitsluiten dat een andere factor verantwoordelijk is voor het verschil in voorvleugeloppervlakte.
Nee. Er is geen oorzakelijk verband aangetoond. Andere factoren kunnen het verschil verklaren en de groepen zijn niet aselect ingedeeld.
Associatie: er is een samenhang of verschil tussen groepen.
Causaliteit: de ene factor veroorzaakt daadwerkelijk een verandering in de andere factor.
Een gevonden verschil bewijst niet automatisch een oorzakelijk verband.
Samenvatting - Opgave 2
Het verschil is gering.
Effectgrootte \(E\approx0{,}403\): middelmatig verschil.
Opgave 2 - Tip 1. Bij een kwalitatieve variabele gaat het om een eigenschap of categorie, zoals man of vrouw. Een kwantitatieve variabele bestaat uit getallen of hoeveelheden.
Tip 2. Maak bij onderdeel b eerst een kruistabel met de aantallen mannetjes en vrouwtjes. Vergeet de rij- en kolomtotalen niet.
Tip 3. Bereken met het formuleblad de phi-coëfficiënt. Bij een waarde tussen -0,2 en 0,2 is de samenhang gering.
Tip 4. Vergelijk bij onderdeel c de boxplots. Kijk of de boxen elkaar overlappen en of de mediaan van een groep buiten de box van de andere groep ligt.
Tip 5. Bereken ook de effectgrootte E. Deel het verschil tussen de gemiddelden door het gemiddelde van de twee standaardafwijkingen.
Examentip. Een verschil of samenhang betekent niet automatisch dat er een oorzakelijk verband is. Controleer altijd of andere factoren het verschil kunnen verklaren.
|
|
Foto: Jurgen de Bont - Docent Wiskunde - Breda
|
Welkom leerlingen op Wiskunde.net!
Op deze site vind je duidelijke uitlegvideo's gekoppeld aan jouw boek om jou verder te helpen met het mooie vak Wiskunde.
Hierboven vind je de video-uitleg van §10.4 D-toets opgave 2 en links in het gele blokje (indien aanwezig), kun je de theorie bekijken in video.
Ben je nog geen lid? Klik dan hier...
|

Foto: Jurgen de Bont - Docent Wiskunde - Breda