Wiskunde.netLogo Wiskunde


Uitwerking §10.4 D-toets: opgave 2

Boek: Getal & Ruimte - Statistiek gebruiken HAVO 5 (deel 3) 12e editie, 2020

Video / Tekstuele uitwerking...


Antwoord / uitwerking:

Opgave 2 - Causaliteit en groepen vergelijken

Onderzoek naar monarchvlinders

Onderzoekers vergelijken twee groepen monarchvlinders: 40 vlinders in gevangenschap en 41 vlinders in het wild.

Ze onderzoeken het geslacht en de oppervlakte van een voorvleugel.

Onderdeel a - Soort variabele

De variabele geslacht heeft twee categorieën:

- Mannetje
- Vrouwtje

Het gaat om een eigenschap en niet om een hoeveelheid.

Antwoord a
Geslacht is een kwalitatieve variabele.

Onderdeel b - Verschil in geslacht

We onderzoeken met de phi-coëfficiënt hoe sterk de samenhang is tussen de groep en het geslacht.

Stap 1. Maak een kruistabel.

In gevangenschap zijn 24 mannetjes en dus \(40-24=16\) vrouwtjes.

In het wild zijn 27 mannetjes en dus \(41-27=14\) vrouwtjes.

Gevangen Wild Totaal
Man 24 27 51
Vrouw 16 14 30
Totaal 40 41 81

Stap 2. Bereken de phi-coëfficiënt.

\[ \phi= \frac{24\cdot14-27\cdot16} {\sqrt{51\cdot30\cdot40\cdot41}} \]
\[ \phi= \frac{-96}{\sqrt{2509200}} \approx-0{,}06 \]

Stap 3. Trek een conclusie.

Volgens het formuleblad is de samenhang gering als:

\[ -0{,}2 < \phi < 0{,}2 \]

De berekende waarde ligt binnen deze grenzen.

Antwoord b
\(\phi\approx-0{,}06\)
Het verschil in geslachtsverdeling is gering.
Voorvleugeloppervlakte - Boxplots

De onderstaande boxplots geven de verdeling van de voorvleugeloppervlakte weer. De waarden zijn bij benadering uit de figuur afgelezen.

750 800 850 900 950 1000 Voorvleugeloppervlakte (cm²) Gevangen Wild

De blauwe box hoort bij gevangenschap en de roze box bij het wild. Het losse roze punt is een uitschieter.

Onderdeel c - Twee associatiematen

Methode 1. Boxplots vergelijken

Bekijk de twee boxplots:

- De boxen overlappen elkaar.
- Geen van beide medianen ligt buiten de box van de andere groep.

Volgens de regels voor het vergelijken van boxplots is het verschil daarom gering.

Methode 2. De effectgrootte E

Uit de tabel:

Gevangen Wild
Gemiddelde 877,1 903,1
Standaardafwijking 55,7 73,3

De formule voor de effectgrootte is:

\[ E=\frac{|\overline{x}_1-\overline{x}_2|} {\frac12(S_1+S_2)} \]

Stap 1. Verschil tussen de gemiddelden.

\[ 903{,}1-877{,}1=26 \]

Stap 2. Gemiddelde standaardafwijking.

\[ \frac{73{,}3+55{,}7}{2}=64{,}5 \]

Stap 3. Bereken E.

\[ E=\frac{26}{64{,}5} \approx0{,}403 \]

Volgens het formuleblad:

\[ 0{,}4 < E \leq 0{,}8 \]

De effectgrootte geeft dus een middelmatig verschil aan.

Antwoord c
Boxplots: gering verschil.
Effectgrootte \(E\approx0{,}403\): middelmatig verschil.

Onderdeel d - Causaliteit

De vlinders in gevangenschap hebben gemiddeld kleinere voorvleugels dan de vlinders in het wild.

Maar betekent dit dat gevangenschap de oorzaak is?

Nee.

Er kunnen andere factoren zijn die het verschil verklaren, bijvoorbeeld:

- Verschillen in voeding.
- Erfelijke eigenschappen.
- Verschillen in leeftijd of leefomstandigheden.

Bovendien zijn de vlinders niet aselect verdeeld over de twee groepen.

Daardoor kun je niet uitsluiten dat een andere factor verantwoordelijk is voor het verschil in voorvleugeloppervlakte.

Antwoord d
Nee. Er is geen oorzakelijk verband aangetoond. Andere factoren kunnen het verschil verklaren en de groepen zijn niet aselect ingedeeld.
Belangrijk om te onthouden

Associatie: er is een samenhang of verschil tussen groepen.

Causaliteit: de ene factor veroorzaakt daadwerkelijk een verandering in de andere factor.

Een gevonden verschil bewijst niet automatisch een oorzakelijk verband.

Samenvatting - Opgave 2

a. Geslacht is een kwalitatieve variabele.
b. \(\phi\approx-0{,}06\).
Het verschil is gering.
c. Boxplots: gering verschil.
Effectgrootte \(E\approx0{,}403\): middelmatig verschil.
d. Nee. Een oorzakelijk verband is niet aangetoond.
Tip:
Opgave 2 - Tip 1. Bij een kwalitatieve variabele gaat het om een eigenschap of categorie, zoals man of vrouw. Een kwantitatieve variabele bestaat uit getallen of hoeveelheden.
Tip 2. Maak bij onderdeel b eerst een kruistabel met de aantallen mannetjes en vrouwtjes. Vergeet de rij- en kolomtotalen niet.
Tip 3. Bereken met het formuleblad de phi-coëfficiënt. Bij een waarde tussen -0,2 en 0,2 is de samenhang gering.
Tip 4. Vergelijk bij onderdeel c de boxplots. Kijk of de boxen elkaar overlappen en of de mediaan van een groep buiten de box van de andere groep ligt.
Tip 5. Bereken ook de effectgrootte E. Deel het verschil tussen de gemiddelden door het gemiddelde van de twee standaardafwijkingen.
Examentip. Een verschil of samenhang betekent niet automatisch dat er een oorzakelijk verband is. Controleer altijd of andere factoren het verschil kunnen verklaren.

Heb je een vraag of opmerking over deze uitwerking?
Laat ons weten wat je van deze uitwerking en Wiskunde.net vindt. Ben je tevreden? We horen het graag! Klik hier om je opmerking te plaatsen...
   
Opgave 1
Opgave 2
Opgave 3
Opgave 4
Opgave 5

Andere paragrafen:
10.4. D-toets (1 t/m 5)


Leerdoelen paragraaf: D-toets:
1. Je kunt het gemiddelde en de steekproefproportie berekenen met gegevens uit een tabel of onderzoek.
2. Je kunt een 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde berekenen met het steekproefgemiddelde, de standaardafwijking en de steekproefomvang.
3. Je kunt een 95%-betrouwbaarheidsinterval voor een populatieproportie berekenen en de betekenis van de uitkomst uitleggen.
4. Je kunt de minimale steekproefomvang bepalen als de maximale breedte van een betrouwbaarheidsinterval gegeven is.
5. Je kunt beoordelen of een steekproef aselect en representatief is en uitleggen waarom dit belangrijk is voor betrouwbare conclusies.

Geef je mening aan ons:
Review
Tevreden? Laat het ons weten!
Schrijf een review...
Jurgen de Bont Foto: Jurgen de Bont - Docent Wiskunde - Breda   
Welkom leerlingen op Wiskunde.net!   

Op deze site vind je duidelijke uitlegvideo's gekoppeld aan jouw boek om jou verder te helpen met het mooie vak Wiskunde. Hierboven vind je de video-uitleg van §10.4 D-toets opgave 2 en links in het gele blokje (indien aanwezig), kun je de theorie bekijken in video. Ben je nog geen lid? Klik dan hier...
Succes verzekerd!

Met wiskundige groet,
Jurgen de Bont & Martijn Claassen & Bob Pruiksma, docenten Wiskunde onder- en bovenbouw