Wiskunde.netLogo Wiskunde


Uitwerking §9.K Kennis- en vaardighedentest: opgave 3

Boek: Getal & Ruimte - Exponentiële en logaritmische formules HAVO 5 (deel 3) 13e editie, 2026

Video / Tekstuele uitwerking...


Antwoord / uitwerking:

Opgave 3 - Exponentiële afname van helium

Hoeveelheid helium in de ballon

Een ballon verliest geleidelijk helium. Na 3 dagen is er nog 2500 cm3 aanwezig en na 10 dagen nog 1500 cm3.

3112 2500 1500 500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 0 5 10 15 20 25 30 25,05 dagen t H (cm³) Tijd in dagen

Groen: de twee bekende hoeveelheden. Blauw: de berekende beginhoeveelheid. Rood: het tijdstip waarop nog 500 cm3 aanwezig is.

Gegevens en formule

We gebruiken het exponentiële model:

\[ H=b\cdot g^t \]

Hierin is:

H: hoeveelheid helium in cm3
b: hoeveelheid bij het vullen
g: groeifactor per dag
t: aantal dagen na het vullen

De gegeven punten zijn:

\[ H(3)=2500,\qquad H(10)=1500 \]

Onderdeel a - Beginhoeveelheid helium

We zoeken hoeveel helium er bij het vullen in de ballon zat.

Stap 1. Bereken de groeifactor over 7 dagen.

Van dag 3 tot dag 10 zijn 7 dagen verstreken.

\[ 10-3=7 \]

De hoeveelheid neemt af van 2500 naar 1500 cm3.

\[ g_{\text{7 dagen}}= \frac{1500}{2500}=0{,}6 \]

Stap 2. Bereken de groeifactor per dag.

De dagelijkse groeifactor voldoet aan:

\[ g^7=0{,}6 \]

Neem de zevendemachtswortel.

\[ g=0{,}6^{\frac17} \]
\[ g\approx0{,}929624 \]

Er blijft dus dagelijks ongeveer 92,96% van de hoeveelheid over.

Stap 3. Bereken de beginhoeveelheid.

Na 3 dagen is er nog 2500 cm3.

\[ 2500=b\cdot g^3 \]

Deel door \(g^3\).

\[ b=\frac{2500}{g^3} \]

Vul de exacte groeifactor in.

\[ b=\frac{2500}{0{,}6^{\frac37}} \]
\[ b\approx3111{,}8456 \]

Zie het blauwe beginpunt in de figuur hierboven.

Rond af op een geheel aantal cm3.

Antwoord a
Bij het vullen zat er ongeveer 3112 cm3 helium in de ballon.

Onderdeel b - Wanneer is nog 500 cm3 over?

We zoeken de tijd waarop de hoeveelheid helium is afgenomen tot 500 cm3.

Stap 1. Stel de vergelijking op.

De formule is:

\[ H=b\cdot g^t \]

Met de berekende waarden:

\[ H\approx3111{,}8456\cdot 0{,}929624^t \]

We stellen de hoeveelheid gelijk aan 500.

\[ 3111{,}8456\ldots\cdot 0{,}929624\ldots^t=500 \]

Stap 2. Gebruik de grafische rekenmachine.

Voer de volgende twee functies in:

\[ Y_1=3111{,}8456\ldots\cdot 0{,}929624\ldots^X \]
\[ Y_2=500 \]

Gebruik voor \(Y_1\) de niet-afgeronde waarden.

Kies op de GR de optie snijpunt.

Dit geeft:

\[ t\approx25{,}0546 \]

Stap 3. Controleer de uitkomst.

Vul de gevonden tijd in de formule in.

\[ H(25{,}0546\ldots)=500 \]

Zie het rode snijpunt in de figuur hierboven.

Rond af op hele dagen.

Antwoord b
Na ongeveer 25 dagen bevat de ballon nog 500 cm3 helium.
Belangrijk om te onthouden

Bij exponentiële afname is de groeifactor kleiner dan 1.

\[ H=b\cdot g^t \]

Ken je twee hoeveelheden op verschillende tijdstippen? Dan kun je eerst de groeifactor berekenen.

\[ g=\left( \frac{H_2}{H_1} \right)^{\frac{1}{t_2-t_1}} \]

Met die groeifactor kun je de beginhoeveelheid terugrekenen.

Om een tijdstip te vinden, stel je de exponentiële formule gelijk aan de gevraagde hoeveelheid en gebruik je de grafische rekenmachine.

Let op: rond de groeifactor niet tussentijds af.

Samenvatting - Opgave 3

Onderdeel a - Beginhoeveelheid
\[ g=0{,}6^{\frac17} \]
\[ \boxed{3112\text{ cm}^3} \]
Onderdeel b - Tijd tot 500 cm3
\[ t\approx25{,}0546 \]
\[ \boxed{25\text{ dagen}} \]
Tip:
Tip 1. Bij exponentiële afname gebruik je de formule \(H=b\cdot g^t\), waarbij \(b\) de beginhoeveelheid en \(g\) de groeifactor per dag is.
Tip 2. Bereken de groeifactor over 7 dagen door de hoeveelheid na 10 dagen te delen door de hoeveelheid na 3 dagen.
Tip 3. Bereken de groeifactor per dag door de zevendemachtswortel te nemen. Gebruik hiervoor een gebroken exponent.
Tip 4. Bereken de beginhoeveelheid door de bekende hoeveelheid na 3 dagen terug te rekenen naar \(t=0\).
Tip 5. Stel bij onderdeel b de formule gelijk aan 500 cm3. Gebruik de grafische rekenmachine om het snijpunt en daarmee de tijd te bepalen.
Examentip. Gebruik bij de berekeningen de niet-afgeronde groeifactor. Als je te vroeg afrondt, kan het antwoord bij een exponentiële vergelijking merkbaar afwijken.

Heb je een vraag of opmerking over deze uitwerking?
Laat ons weten wat je van deze uitwerking en Wiskunde.net vindt. Ben je tevreden? We horen het graag! Klik hier om je opmerking te plaatsen...
   
Opgave 1
Opgave 2
Opgave 3
Opgave 4
Opgave 5
Opgave 6
Opgave 7
Opgave 8
Opgave 9
Opgave 10
Opgave 11
Opgave 12
Opgave 13
Opgave 14

Andere paragrafen:
9.1. Groeifactoren en groeipercentages (1 t/m 26)
9.2. Werken met logaritmen (27 t/m 55)
9.3. Rekenregels voor logaritmen (56 t/m 80)
9.K. Kennis- en vaardighedentest (1 t/m 14)


Leerdoelen paragraaf: Kennis- en vaardighedentest:
1. Je kunt bij exponentiële groei en afname groeifactoren en groeipercentages omrekenen naar verschillende tijdseenheden, zoals uren, dagen, maanden en jaren.
2. Je kunt de verdubbelingstijd en halveringstijd van een exponentieel verband berekenen en exponentiële vergelijkingen oplossen met de grafische rekenmachine.
3. Je kunt exponentiële en logaritmische vergelijkingen exact oplossen door machten en logaritmen in elkaar om te zetten en de oplossingen te controleren.
4. Je kunt formules met exponenten en logaritmen omschrijven, een variabele vrijmaken en verschillende formules combineren tot één nieuwe formule.
5. Je kunt de rekenregels voor logaritmen toepassen om logaritmen met hetzelfde grondtal samen te voegen, te splitsen en met de grondtalwissel om te rekenen.
6. Je kunt logaritmische grafieken en grafiektransformaties onderzoeken, formules opstellen bij grafieken en bepalen hoe translaties en vermenigvuldigingen de grafiek veranderen.

Geef je mening aan ons:
Review
Tevreden? Laat het ons weten!
Schrijf een review...
Jurgen de Bont Foto: Jurgen de Bont - Docent Wiskunde - Breda   
Welkom leerlingen op Wiskunde.net!   

Op deze site vind je duidelijke uitlegvideo's gekoppeld aan jouw boek om jou verder te helpen met het mooie vak Wiskunde. Hierboven vind je de video-uitleg van §9.K Kennis- en vaardighedentest opgave 3 en links in het gele blokje (indien aanwezig), kun je de theorie bekijken in video. Ben je nog geen lid? Klik dan hier...
Succes verzekerd!

Met wiskundige groet,
Jurgen de Bont & Martijn Claassen & Bob Pruiksma, docenten Wiskunde onder- en bovenbouw